Ik draai al even mee in de opleidingswereld 😉. Ik heb zelfs de vorige eeuw als trainer meegemaakt, toen concepten zoals de ik-boodschap, de Roos van Leary en de behoeftenpiramide van Maslow centraal stonden in opleidingen.
Arbeids- en organisatiepsychologie
Al in mijn eerste jaar als trainer had ik mijn twijfels. Klopt wat ik vertel eigenlijk wel? Waar kan ik betrouwbare informatie vinden? Is er onderzoek gedaan naar de modellen? Wat vertelt dat onderzoek dan precies? Veel vragen, weinig antwoorden.
Daarom besloot ik 28 jaar geleden opnieuw te studeren, Arbeid- en Organisatiepsychologie via de Open Universiteit. Ik wilde weten welke theorieën wetenschappelijk onderzocht zijn, welke modellen écht laten zien hoe de werkelijkheid in elkaar zit en waarvoor ik ze praktisch kan gebruiken.
Onderbouwde modellen
Ik was er rotsvast van overtuigd dat je mensen niet vooruit helpt met populaire, niet-onderbouwde ideeën. In het begin van de 21ste eeuw verving ik Maslow gedeeltelijk door de ZelfDeterminatieTheorie. De Roos van Leary werd het interpersoonlijk circumplex, waarbij de nadruk op persoonlijkheid kwam te liggen.
Onderzoek naar dat model en de meta-analyse van Kluger en DeNisi veranderden mijn kijk op feedback volledig. Hierdoor werd ik voorzichtiger en besloot ik afscheid te nemen van de ik-boodschap, BUSC, DESC en het 4G-model. Deze keuzes werden veel later, in 2024 bevestigd door een review van Anseel en Sherf.
Een duidelijk kader
Met mijn eerdere pedagogische achtergrond had ik al interventies geïntegreerd die op transfer werken, maar ik miste een samenhangend kader. Constructive alignment gaf me dat kader. Vanaf dat moment stonden leerdoelen altijd centraal: inhoud en aanpak werden bepaald door de leerdoelen, niet-relevante inhouden en werkvormen vielen af.
Effectieve werkvormen
Ik begon ook te kijken naar de effectscores van werkvormen. Scripts vervingen ‘spelletjes’, ik experimenteerde met Cumulative MicroTraining en Behaviour Modelling Training, en actieplannen gebruikte ik onder voorwaarden. Toch bleef mijn ambitie: duurzame gedragsverandering.
Gedragspsychologie
Tijdens mijn zoektocht ontdekte ik de gedragspsychologie, een relatief nieuwe wetenschap. Ik volgde post-academische opleidingen en las talloze studies. Niet alles nam ik klakkeloos over: zo bleek ‘nudging’ in meta-analyses minder effectief dan aanvankelijk gedacht. Wel integreerde ik technieken om oude gewoontes te doorbreken en nieuwe aan te leren en ging ik kritischer kijken naar de eigenheid en de beginsituatie van deelnemers, teams en organisaties.
De impact van de context
Ik merkte daarnaast dat context steeds belangrijker werd in mijn denken en dat ik nog sterker ging streven naar de best-fit. Welk gedrag is nodig in deze context om een uitdaging aan te pakken of resultaten te behalen? Dat maakte dat, naast de eigenheid van de mensen en de beginsituatie, ook de omgeving een belangrijke input levert voor mijn keuzes.
Evidencebased
Die zoektocht naar de beste aanpak gebeurt telkens opnieuw: elk doel is anders, elke context uniek, elk team verschillend. De wetenschappelijke literatuur helpt me telkens opnieuw en geeft bruikbare informatie om een zo passend mogelijke aanpak te kiezen. Maar niet alleen wetenschap telt: ook data uit de organisatie, de ervaringen van de betrokkenen, mijn eigen ervaringen en die van collega’s vormen samen een compleet beeld.
Evidencebased werken doe je immers niet alleen; het gebeurt altijd in partnerschap met de organisatie.
